تالى كه عدم وجوب شكر خداى - تعالى - باشد اينجا باطل است / * ب / 178 / به اجماع ، پس مقدّم مثل آن باطل خواهد بود . و شرطيّت « 1 » ظاهر است كه شكر نمودن غير از جهت فعل خود صورت ندارد . و جواب آن است كه : شكر به جهت ايمان نيست بلكه از جهت مقدّمات ايمان است كه ما را معرفت و توفيق ايمان داد و قدرت به شرايط ايمان ميسّر كرد . قال : : و السّمع متأوّل و معارض بمثله و التّرجيح معنا . « 2 » اين جواب از شبهه سمعيّه نقليّه [ اى ] است كه ايراد نموده‌اند جهت اثبات جبر ، و به آن متمسّك شده‌اند و [ ب - 240 ] مبيّن قدرى شده اينجا به طريق اجمال . و تقريرش اين است كه : اشاعره گفته‌اند كه بتحقيق وارد شده در قرآن چيزى كه دلالت بر جبر مىكند كقوله - تعالى - ( اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ ) « 3 » ، ( وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ ) « 4 » و كلمهء « ما » را مصدريّه گرفته‌اند نه موصوله ، يعنى و عملكم ( خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ ) « 5 » و ( مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً ) « 6 » كه جميع ظاهرا دلالت بر جبر دارد . و جواب اين است كه : اين آيات متأوّله‌اند و بتحقيق كه علما تأويلات اينها را در كتب خود نقل نموده‌اند . و ايضا اين آيات

--> ( 1 ) . نسخه‌ها : شرطيه ( 2 ) . كشف المراد / 311 ( 3 ) . زمر / 62 ( 4 ) . صافات / 96 ( 5 ) . بقره / 7 ( 6 ) . انعام / 125 . نسخه‌ها : يرد اللّه